ARAB TILIDAGI KINOYA VA ISTI’ORALARNI O‘ZBEK TILIDA TARJIMA QILISHDA KOGNITIV EKVIVALENT YARATISH USULLARI
https://doi.org/10.5281/zenodo.18036129
Kalit so‘zlar
kinoya, isti’ora, tarjima, kognitiv ekvivalent, arab tili, o‘zbek tili, madaniy kod, badiiy tasvir, semantik moslik, perifrazAnnotasiya
Tarjima san’ati – bu nafaqat bir tilning so‘zlarini boshqasiga o‘girish, balki mazmun, uslub, ma’no va konnotatsiyalarni hamda muallifning obrazli fikrlarini yangi tilda o‘ziga xos yangi shaklda aks ettira olish jarayonidir. Xususan, kinoya va isti’ora kabi ifoda vositalari tarjimasi til tafakkuri va madaniy kodlarga bevosita bog‘liq bo‘lib, tarjimon oldiga murakkab vazifalarni qo‘yadi. Bu jarayonda tafakkurni idrok qilish, so‘z va iboralarni nafaqat ma’nosi, balki ularning berilgan kontekstda tutgan o‘rni, matndagi estetik, emotsional, assotsiativ qatlamlarini to‘g‘ri ochish hamda o‘zbek tilining ifoda imkoniyatlaridan to‘laqonli foydalanish muhimdir. Bunda tarjimon har doim bir xil printsiplarga tayanmaydi, balki har bir matndagi hamda vaziyatdagi fikrning ohangini, mujassam semantik va kognitiv ishoralarni va o‘ziga xos madaniy konnotatsiyalarni chuqur o‘rganishini talab qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
Aripov, S. (2012). Tarjima nazariyasi (qoʻllanma). Toshkent: Akademnashr.
Fayziyev, J. (2023). Arab tarjimashunosligi tamoili. Mezhdunarodnyi nauchnyi jurnal, “Nauchnyi impuls”, Aprel, 246–253.
Hamroyev, H. (1982). Milliy xos soʻzlar-realiyar va badiiy tarjima. Tarjima madaniyati (maqolalar toʻplami). Toshkent: Fan.
Jabborov, O. (2014). Arab tilining qisqacha lugʻati (5-jild). Toshkent: Oʻzbekiston nashriyoti.
Osipov, G. (2006). Sotsiologicheskii slovar’ (1-jild). Moskva: M.V. Lamanosov nomidagi Rossiya davlat akademiyasi va Moskva davlat universiteti nashriyoti.
Quronov, D. (2010). Tarjima nazariyasi va amaliyoti (qoʻllanma). Toshkent: Akademnashr.
Sadiqov, Z., & Davronova, D. (2017). Tarjimashunoslik terminlarining ruscha-toʻliq til lugʻat va muammolari. Toshkent: Akademnashr.
