SUN’IY INTELLEKT TARJIMA TIZIMLARIDA ITALYAN VA O‘ZBEK TILLARI FRAZEOLOGIZMLARINING ADEKVATLIK VA EKVIVALENTLIK MUAMMOLARI
https://doi.org/10.5281/zenodo.23414550
Kalit so‘zlar
sun’iy intellekt, neyron mashina tarjimasi, frazeologizm, adekvatlik, ekvivalentlik, italyan tili, o‘zbek tili, post-tahrir.Annotasiya
Mazkur maqolada sun’iy intellekt (SI) va neyron mashina tarjimasi (NMT) texnologiyalarining italyan va o‘zbek tillari o‘rtasidagi frazeologik birliklar tarjimasidagi imkoniyatlari hamda muammolari tadqiq etiladi. Google Translate va ChatGPT kabi vositalar misolida italyancha turg‘un iboralarning o‘zbek tiliga tarjimasida adekvatlik va ekvivalentlik darajalari lingvo-pragmatik va semantik jihatdan tahlil qilingan. Amaliy misollar orqali SI tizimlarining kalkalashga moyilligi, milliy-madaniy kodlar va konnotativ ma’nolarni yetkazishdagi cheklovlari ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mashina tarjimasida iboralarning obrazli-semantik yaxlitligini to‘liq qayta tiklashda inson-tarjimonning tahririy ishtiroki zarurligi asoslanadi. Maqolada inson va mashina imkoniyatlarini birlashtiruvchi gibrid tarjima (NMT+PE) modeli frazeologizmlarning adekvat tarjimasini ta’minlashda eng samarali yechim sifatida baholanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
Khoshafah, F., & Al-Amri, A. (2024). From Google Translate to ChatGPT: Evaluating Machine Translation Quality of Idiomatic and Cultural Units. Journal of Specialized Translation, 41,88-105.
Komissarov, V.N (1990). Teoriya perevoda (lingvisticheskiye aspekty). Moskva: Vysshaya shkola.
Salomov, G‘. (1983). Tarjima nazariyasi asoslari. Toshkent: O‘qituvchi.
Vasquez, C. (2021). Neural Machine Translation and Idiomaticc Expressions. Roma: Carocci Editore.
Ergashova B.S. Italyan xalq ertaklarini o‘zbek tiliga tarjima qilishda leksik-semantik muammolar // Journal of Language and linguistics, 2026. - Vol.9, Issue 1. - B. 278-281.
