ONLAYN TARJIMA PLATFORMALARIDA TARJIMA G‘ALIZLIK VA XATOLIK TIPOLOGIYASI
https://doi.org/10.5281/zenodo.17626501
Kalit so‘zlar
onlayn tarjima, mashina tarjimasi, tarjima xatolari, semantik xato, grammatik xato, pragmatik g‘alizlik, tarjima sifati, sun’iy intellekt, DeepL, Google TranslateAnnotasiya
Mazkur maqolada onlayn tarjima platformalarida kuzatiladigan tarjima g‘alizliklari va xatoliklarning tipologiyasi lingvistik, stilistik hamda pragmatik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi — avtomatik tarjima tizimlarida uchraydigan xatoliklarni aniqlash, ularni tizimlashtirish hamda inson tarjimasi bilan qiyoslab, ularning kommunikativ samaradorligini baholashdir. Ishda Google Translate, DeepL, Reverso va ChatGPT platformalarida inglizcha–o‘zbekcha va o‘zbekcha–inglizcha matnlar misolida amaliy tahlillar o‘tkazildi. Natijalarga ko‘ra, xatoliklarning asosiy turlari semantik noto‘g‘rilik, sintaktik mos kelmaslik, kontekstual xato va madaniy moslashtirishdagi nuqsonlar sifatida tasniflandi. Tadqiqot natijalari mashina tarjimasi sifatini oshirish, tarjima ta’limida sun’iy intellekt vositalarini samarali qo‘llash va tarjima tahlili bo‘yicha yangi metodologik yondashuvlarni ishlab chiqishga zamin yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
Nida, E. A., & Taber, C. R. The Theory and Practice of Translation. Leiden: E. J. Brill, 1969.
Newmark, P. A Textbook of Translation. London: Prentice Hall, 1988.
Reiss, K., & Vermeer, H. J. Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Tübingen: Niemeyer, 1984.
Venuti, L. The Translator’s Invisibility: A History of Translation. London: Routledge, 1995.
Koehn, P. Statistical Machine Translation. Cambridge: Cambridge University Press, 2010.
Vaswani, A., et al. “Attention Is All You Need.” Advances in Neural Information Processing Systems, 2017.
Hutchins, J., & Somers, H. An Introduction to Machine Translation. London: Academic Press, 1992.
Wong, D., & Hasan, T. “Error Analysis in Neural Machine Translation: Contextual and Cultural Inaccuracies.” Computational Linguistics Review, 2021.
Nord, C. Text Analysis in Translation: Theory, Methodology, and Didactic Application of a Model for Translation-Oriented Text Analysis. Amsterdam: Rodopi, 1991.
Boqieva, G. H. Tarjima nazariyasi va amaliyoti asoslari. Toshkent: UzSWLU nashriyoti, 2020.
Dadaboyev, B. B. Tarjima jarayonida pragmatik moslashuv masalalari. Toshkent: Fan, 2018.
Karimov, I. Til va madaniyat o‘zaro munosabatlari. Toshkent: Ma’naviyat, 2019.
