SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINING O‘ZBEK TILI MUHITIGA INTEGRATSIYALASHUVI VA UNING AMALIY AHAMIYATI
https://doi.org/10.5281/zenodo.19905373
Kalit so‘zlar
sun’iy intellekt, NLP, transformer arxitekturasi, mashina tarjimasi, katta til modellari, o‘zbek tili, nutqni tanish, semantik tahlil.Annotasiya
Ushbu maqolada sun’iy intellektning (SI) tabiiy tillarni qayta ishlash (NLP) sohasidagi inqilobiy o‘rni va uning insoniyat kommunikatsiyasiga ta’siri tahlil qilinadi. Transformer arxitekturasi, katta til modellari (LLM), neyron mashina tarjimasi va nutqni sintez qilish texnologiyalarining rivojlanishi ilmiy-nazariy jihatdan yoritilgan. Shuningdek, maqolada ushbu texnologiyalarning o‘zbek tili muhitiga integratsiyalashuvi, ta’lim, huquq va tibbiyot sohalaridagi amaliy ahamiyati hamda milliy tilni raqamlashtirish istiqbollari atroflicha ko‘rib chiqiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
E. Kuriyozov, S. Matlatipov, M.A. Alonso, and C. Gómez-Rodriguez, “Construction and evaluation of sentiment datasets for low-resource languages: The case of Uzbek,” in Human Language Technology. Poznan, Poland, May 17–19, 2019.
Raffel C. et al. Exploring the Limits of Transfer Learning with a Unified Text-to-Text Transformer (T5) Journal of Machine Learning Research. – 2020. – P. 1-67.
Joshi P. et al. No Language Left Behind (NLLB): Scaling to 200 Languages // Meta AI Research Paper. – 2022.
Normatov Sh. O‘zbek tili uchun tabiiy tilni qayta ishlashda (NLP) mashina tarjimasi va nutqni tanish algoritmlari Navoiy University Journal. – 2023. – P. 78-89.
Shakarova M.R. Sun’iy intellekt va til: O‘zbekistonda sun’iy intellekt texnologiyalarining o‘zbek tili muhitiga integratsiyalashuvi EREDT Conference Proceedings. – 2024. – P. 1-10.
Kasimova M.A. Sun’iy intellekt orqali xorijiy til o‘rganuvchilarining o‘zbek tili muhitida ta’lim samaradorligi FLEDU Journal. – 2024. – P. 45-56.
Radford A. et al. Language Models are Unsupervised Multitask Learners (GPT-2) OpenAI Research. – 2019. – URL: https://openai.com/research/.
OpenAI. Whisper: Robust Speech Recognition via Large-Scale Weak Supervision OpenAI Technical Report. – 2022. – P. 1-15.
Abduvakilova M. O‘zbek tilining tabiiy tilni qayta ishlash modellari va rivojlanish istiqbollari Scientific Journal Luch. – 2024. – Vol. 15, No. 3. – P. 78-89.
Islomova M. Tilshunoslikda sun’iy intellektning qo‘llanilishi va o‘zbek tili integratsiyasi Scientific JL. – 2025. – P. 105-112.
