GENDER TENGLIGINI TA’MINLASHNING HUQUQIY-SIYOSIY KAFOLATLARI VA AMALIY MEXANIZMLARI: O‘ZBEKISTON VA MARKAZIY OSIYO TAJRIBASI
https://doi.org/10.5281/zenodo.24240566
Kalit so‘zlar
gender tengligi, teng huquq va imkoniyatlar, gender kvotalari, siyosiy vakillik, Barqaror rivojlanish maqsadlari, Gender strategiya – 2030, zo‘ravonlikdan himoya, ayollarning iqtisodiy faolligi, gender statistikasi, Markaziy Osiyo.Annotasiya
Mazkur maqolada gender tengligini ta’minlashning xalqaro standartlari, milliy huquqiy kafolatlari va amaliy mexanizmlari O‘zbekiston misolida, Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan qiyosiy kontekstda tahlil qilinadi. Tadqiqotda 2019-yilda qabul qilingan “Ayollar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi hamda “Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida”gi qonunlar, 2030-yilgacha mo‘ljallangan Gender tenglik strategiyasi va saylov qonunchiligidagi gender kvotalarining (30 foizdan 40 foizgacha oshirilishi) samaradorligi baholanadi. Shuningdek, ayollarning mehnat bozoridagi ishtiroki, ijtimoiy himoya tizimi, zo‘ravonlikdan himoya qilish institutlari va gender statistikasi masalalari yoritiladi. Maqola mavjud muammolarni yoritib, gender tengligini real natijalarga aylantirishga qaratilgan taklif va tavsiyalarni asoslab beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
BMT. Ayollarga nisbatan kamsitishning barcha shakllarini tugatish to‘g‘risidagi konvensiya (CEDAW), 1979.
Pekin deklaratsiyasi va Harakatlar platformasi. Ayollar masalalari bo‘yicha IV Butunjahon konferensiyasi, 1995.
BMT Bosh Assambleyasi. Dunyomizni o‘zgartirish: 2030 yilgacha Barqaror rivojlanish sohasidagi kun tartibi (5-maqsad – gender tengligi), 2015.
O‘zbekiston Respublikasining “Ayollar va erkaklar uchun teng huquq va imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi hamda “Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida”gi qonunlari (02.09.2019 https://gov.uz/en/nokis/news/view/73877
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining “2030 yilga qadar O‘zbekiston Respublikasida gender tenglikka erishish strategiyasini tasdiqlash haqida”gi SQ-297-IV-sonli qarori (28.05.2021). https://lex.uz/docs/5466673
Inter-Parliamentary Union (IPU Parline). Uzbekistan – Legislative Chamber, elections. https://data.ipu.org/node/187/elections
IFES. Elections in Uzbekistan: 2024 Parliamentary and Local Elections (Election Snapshot). https://www.ifes.org/tools-resources/election-snapshots/elections-uzbekistan-2024-parliamentary-and-local-elections.
World Bank. Uzbekistan – Country Gender Assessment 2024. https://www.worldbank.org/en/country/uzbekistan/publication/country-gender-assessment-2024
. Tashkent Assembly: key issues promoted at the 39th session of the Forum of Women Parliamentarians. https://uza.uz/en/posts/tashkent-assembly-key-issues-promoted-at-the-39th-session-of-the-forum-of-women-parliamentarians_706100
Georgetown Institute for Women, Peace and Security. Women, Peace and Security Index 2025/26: Uzbekistan. https://giwps.georgetown.edu/?p=1827
Times of Central Asia. Kazakhstan’s New Kurultai Elections: What the 30% Quota Could Mean for Women in Parliament. https://timesca.com/kazakhstans-new-kurultai-elections-what-the-30-quota-could-mean-for-women-in-parliament/
OSCE/ODIHR. Uzbekistan: parliamentary elections of 27 October 2024 (preliminary statement). https://uzdaily.ru/en/osce-voters-had-no-genuine-choice-in-technically-well-prepared-parliamentary-elections-in-uzbekistan
O‘zbekiston Respublikasi gender tengligi bo‘yicha qonunlar va hujjatlar ro‘yxati. https://gov.uz/en/wcu/pages/qonunlar
Open Data Watch. Gender Data Compass: Uzbekistan ranks 56th (2023). https://daryo.uz/en/2024/02/09/uzbekistan-ranks-56th-in-gender-data-ranking-2023-open-data-watch
Saidov A.X. Inson huquqlari bo‘yicha xalqaro huquq. –T.: “Adolat”, 2020. –456 b.
Kandiyoti D. Concerns and Strategies: Gender and Agrarian Change in Central Asia. –London: Routledge, 2021. – 280 p.
Karimova V.M. Gender psixologiyasi va munosabatlar nazariyasi. –Toshkent: “Noshir”, 2019. – 210 b.
Dahlerup D. Women, Quotas and Politics. –London: Routledge, 2006. –320 p.
