O‘SMIR YOSHLARNI RAQAMLI MANIPULYATSIYADAN HIMOYA QILISHDA AXBOROT-PSIXOLOGIK BARQARORLIKNI SHAKLLANTIRISH
https://doi.org/10.5281/zenodo.17540340
Kalit so‘zlar
manipulyativ texnologiyalar, axborotni tahlil qilish, ongli qaror qabul qilish, axborot-psixologik immunitetni, raqamli xavfsizlik.Annotasiya
Mazkur maqolada o‘smir yoshdagi shaxslarning raqamli axborot maydonida duch keladigan manipulyativ ta’sirlardan himoyalanishi, ularning axborot-psixologik barqarorligini shakllantirish zarurati yoritilgan. Maqolada o‘smirlar ongida axborot-psixologik immunitetni shakllantirish yo‘llari, pedagogik va psixologik yondashuvlar asosida tahlil etilgan hamda raqamli xavfsizlik madaniyatini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
Bandura, A. (1986). Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. Prentice-Hall.
— Tanqidiy fikrlash va shaxsiy o‘zini boshqarish nazariyasi.
Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.
— Qaror qabul qilish psixologiyasi va ong osti manipulyatsiyalar.
Livingstone, S., & Helsper, E. (2007). Gradations in digital inclusion: Children, young people and the digital divide. New Media & Society, 9(4), 671–696.
— Yoshlar va raqamli axborot maydonidagi imkoniyatlar hamda xavflar.
Buckingham, D. (2007). Media Education: Literacy, Learning and Contemporary Culture. Polity Press.
— Media savodxonlikni rivojlantirish metodlari va pedagogik yondashuvlar.
Luo, T., & Zheng, X. (2020). Digital resilience and online risks among adolescents: A systematic review. Computers in Human Behavior, 107, 106281.
— O‘smirlarning raqamli barqarorligi va onlayn xavflar bo‘yicha tizimli tahlil.
Palfrey, J., & Gasser, U. (2008). Born Digital: Understanding the First Generation of Digital Natives. Basic Books.
— Raqamli avlodning xususiyatlari va ularni raqamli manipulyatsiyadan himoya qilish yo‘llari.
Penuel, W. R., & Wertsch, J. V. (1995). Vygotsky and identity formation: A sociocultural approach. In Identity and Agency in Cultural Worlds. Harvard University Press.
— Psixologik immunitet va shaxsiy identitet shakllanishi.
UNICEF (2021). Children in a Digital World: Report on Protecting Children Online.
— Bolalar va o‘smirlarni internetdagi xavflardan himoya qilish bo‘yicha xalqaro standartlar va tavsiyalar.
Zhou, Y., & Wang, X. (2019). Developing critical thinking skills in adolescents through digital literacy education. Journal of Educational Computing Research, 57(6), 1404-1423.
— Tanqidiy fikrlashni raqamli savodxonlik orqali rivojlantirish.
O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim Vazirligi (2023). Raqamli xavfsizlik va media savodxonlik bo‘yicha qo‘llanma. Toshkent.
— O‘zbekiston sharoitida raqamli xavfsizlik va pedagogik yondashuv
