MILLIY TIL MATERIALLARINI XORIJIY TILGA TARJIMA QILISHDA AVTOMATIK TARJIMA TIZIMLARINING AHAMIYATI
https://doi.org/10.5281/zenodo.20377973
Kalit so‘zlar
Avtomatik tarjima, neyron tarjima (NMT), milliy til, sun’iy intellekt, parallel korpus, lingvistik modellashtirish, semantik adekvatlik, o‘zbek tili.Annotasiya
Ushbu maqolada milliy til materiallarini xorijiy tillarga tarjima qilishda avtomatik tarjima (AT) tizimlarining o‘rni va ahamiyati ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida qoidalarga asoslangan, statistik va zamonaviy neyron tarjima modellarining rivojlanish bosqichlari ko‘rib chiqilgan. O‘zbek tili kabi agglyutinativ tillarning morfologik xususiyatlarini sun’iy intellekt yordamida qayta ishlash masalalari, shuningdek, tarjima aniqligini baholovchi BLEU koeffitsiyenti tahlil qilingan. Natijalar ilmiy va badiiy matnlarning AT tizimlaridagi samaradorlik darajasini ko‘rsatib beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
Bahdanau, D., Cho, K., & Bengio, Y. (2014). Neural Machine Translation by Jointly Learning to Align and Translate. arXiv preprint arXiv:1409.0473.
Vaswani, A., Shazeer, N., Parmar, N., et al. (2017). Attention Is All You Need. Advances in Neural Information Processing Systems.
Abduraxmonova, N. (2021). O‘zbek tili kompyuter lingvistikasi. Toshkent: "Akademnashr".
Po‘latov, A. K. (2011). Kompyuter lingvistikasi: O‘quv qo‘llanma. Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik instituti.
Koehn, P. (2009). Statistical Machine Translation. Cambridge University Press.
Sharipov, M., & Salaev, S. (2022). Machine Translation for Low-Resource Languages: The Case of Uzbek. International Conference on Digital Transformation and Artificial Intelligence.
Yusupov, O. Q. (2020). Tarjimashunoslikning nazariy asoslari va amaliy masalalari. Filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati.
Nida, E. A., & Taber, C. R. (1969). The Theory and Practice of Translation. Leiden: Brill.
Google Research Team. (2020). Recent Advances in Google Translate: Language Integration and Neural Models. Google AI Blog.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 20-oktabrdagi PF-6084-son Farmoni. "O‘zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”
