IMLO TEKSHIRISHDA MORFOANALIZ BOSQICHI
https://doi.org/10.5281/zenodo.19873700
Kalit so‘zlar
tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), imlo tekshirish, qoidaviy yondashuv, statistik modellar, neyron tarmoqlar, o‘zbek tili, morfologik analiz, Transformer, BERT.Annotasiya
Ushbu maqolada tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) tizimlarining ajralmas qismi bo‘lgan imlo tekshirish va matnni avtomatik tahrirlash yondashuvlari tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida qoidaviy, statistik va zamonaviy neyron yondashuvlarning evolyutsion rivojlanishi hamda ularning o‘ziga xos afzalliklari o‘rganilgan. Ayniqsa, o‘zbek tili kabi agglyutinativ va kam resursli tillar uchun morfologik analizatorlarning o‘rni va Transformer arxitekturasiga asoslangan (BERT, RoBERTa) modellarning samaradorligi qiyosiy tahlil etilgan. Tahlillar natijasida, yuqori aniqlikka erishish uchun qoidaviy morfologik tahlil va chuqur o‘qitish modellarini birlashtirgan gibrid tizimlardan foydalanish eng istiqbolli yo‘nalish ekanligi asoslangan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
Abdurakhmonova, N., Alisher, S., & Mengliev, B. (2022). Uzbek Morphological Analysis and NLP Systems. Tashkent: National University of Uzbekistan.
Abdurakhmonova, N., Alisher, I. & Sayfullayeva, R (2022). Morphological Analyzer for the Uzbek Language. International Conference on Computer Science and Engineering (UBMK)
Devlin, J., Chang, M. W., Lee, K., & Toutanova, K. (2019). BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding. Proceedings of NAACL-HLT, 4171–4186.
Hládek, D., Staš, J., & Pleva, M. (2020). Survey of Automatic Spelling Correction. Electronics, 9(10), 1670.
Jurafsky, D., & Martin, J. H. (2024). Speech and Language Processing (3rd ed. draft).
Kasmaiee, Sa., Kasmaiee, Si., & Homayounpour, M. (2023). Correcting spelling mistakes in Persian texts with rules and deep learning methods. Scientific Reports, 13, 19457.
Manning, C.D., & Schütze, H. (1999). Foundations of Statistical Natural Language Processing. MIT Press.
Murzintcev, N., & Yuldasheva, S.S. (2026). Uzbek language morphology analyser. Natural Language Processing Journal, 14, 100195.
Vaswani, A., Shazeer, N., Parmar, N., Uszkoreit, J., Jones, L., Gomez, A. N., Kaiser, Ł., & Polosukhin, I. (2017). Attention Is All You Need. Advances in Neural Information Processing Systems (NeurIPS), 5998–6008.
Yiming, G., Ni, P., Kong, H., Zhang, X., & Wang, L. (2025). Research on morphological analysis of derived low-resource languages. Proceedings of the 2025 International Conference on Natural Language Processing.
